In het zwemseizoen 2023 werd voor zwemplas Merwelanden in Dordrecht een negatief zwemadvies ingesteld vanwege te hoge concentraties PFOA, een stof uit de PFAS-groep. Sindsdien werken gemeente Dordrecht, Waterschap Hollandse Delta, OZHZ, Rijkswaterstaat, Chemours en TAUW nauw samen om de waterkwaliteit te verbeteren.
In 2024 leidde het doorspoelen van de plas met schoon rivierwater tot sterk gedaalde PFAS-waarden, waardoor het negatieve zwemadvies op 1 augustus 2024 voor de rest van het zwemseizoen kon worden opgeheven. Dit gold ook voor het hele zwemseizoen 2025.
Om de ontwikkelingen goed te kunnen volgen, is de monitoring van het oppervlaktewater ook ná het zwemseizoen 2024 voortgezet. Deze nieuwe metingen, uitgevoerd van oktober 2024 tot en met september 2025, worden samengevat in deze publiekstoelichting. Het volledige rapport is hier te downloaden .
Belangrijkste uitkomsten
1. PFAS-concentraties in de zwemplas bleven onder de zwemwaternorm
Figuur 4.1 Concentratieverloop PFAS in de zwemplas vanaf januari 2024 tot en met september 2025. De advieswaarde van het RIVM (280 ng/l PEQ) is aangegeven met een horizontale groene lijn. De start van het doorspoelen in 2024 en 2025 is weergegeven met een verticale blauwe lijn.
Gedurende de hele monitoringsperiode oktober 2024 september 2025 is in de zwemplas geen overschrijding gemeten van de RIVM-advieswaarde van 280 ng/l PEQ (PFOA-equivalenten). In de winter van 2025 is een lichte mate van doorspoeling gehandhaafd. Daardoor stegen de waarden licht, maar bleven ruim onder de norm. Zodra in het voorjaar 2025 de inlaat vanuit de Helsloot opnieuw verder werd geopend, daalden de concentraties weer.
2. Grondwater draagt bij aan de PFAS in de plas
Uit aanvullend bodemonderzoek blijkt dat in de grond, en daardoor ook het ondiepe grondwater rond de zwemplas, sterk verhoogde PFOA-concentraties voorkomen. Dit als gevolg van decennialange uitstoot door DuPont/Chemours en mogelijk ook historisch grondverzet. Het verontreinigde grondwater treedt van nature uit naar de watergangen en de plas. Wordt er niet of beperkt gespoeld, dan neemt de PFAS-concentratie in de plas geleidelijk toe.
3. Doorspoelen werkt goed
Het water dat via de inlaat in de Zuilespolder binnenkomt (rivierwater uit de Helsloot) bevat weinig PFAS. Het doorspoelen is daarmee een effectieve en veilige maatregel om de waterkwaliteit van de zwemplas op peil te houden. Ook in 2025 zorgde dit ervoor dat de plas bij de start en tijdens het zwemseizoen ruim aan de norm voldeed. Het negatieve zwemadvies is daarom opnieuw opgeheven.
4. Andere PFAS worden slechts incidenteel aangetroffen
Net als voorgaande jaren bestaat de PFAS-vracht in de zwemplas vrijwel volledig uit PFOA. Andere PFAS, zoals PFBA, PFHxA en 6:2-FTS, zijn alleen tijdens enkele monsternameronden in zeer lage concentraties aangetoond .
Conclusies
- De zwemplas voldeed het hele seizoen 2025 aan de PFAS-advieswaarde voor zwemwater. Er zijn geen overschrijdingen gemeten.
- In de winter stegen de PFAS-waarden licht, doordat er minder rivierwater werd ingelaten. Dat laat zien dat de plas zich langzaam 'oplaadt' met PFAS uit het omliggende grondwater wanneer er niet of beperkt wordt doorgespoeld.
- De verhoogde PFAS in de zwemplas komt vooral door het ondiepe grondwater in de directe omgeving. Dat grondwater bevat hogere concentraties PFOA en stroomt van nature richting de plas.
- Er lijkt geen duidelijke puntbron aanwezig. De verhoogde PFAS-waarden passen bij een diffuse, historische belasting, bijvoorbeeld door atmosferische depositie en mogelijk oud grondverzet met al belast materiaal.
- Het soort PFAS dat in de plas wordt aangetroffen verandert nauwelijks. Het gaat vrijwel volledig om PFOA; andere PFAS komen slechts sporadisch en in lage concentraties voor.
- Het rivierwater dat via de Helsloot wordt ingelaten bevat lage gehalten aan PFAS. Daardoor is het zeer geschikt en veilig om de zwemplas mee door te spoelen, en dalen de waarden in de zomer wanneer de inlaat verder wordt geopend.
Aanbevelingen
In het rapport doen de onderzoekers enkele aanbevelingen:
- Zet de monitoring voort in de winter en het voorjaar van 2025/2026 om het 'oplaadproces' van de plas verder te volgen.
- Begin ruim vóór de start van het zwemseizoen 2026 tijdig met doorspoelen, zodat ook komende zomer veilig gezwommen kan worden.
Meer informatie
- Merwelanden monitoringsrapportage 2025 R003-1295280WRR-V03-bje-NL.pdf
- Toelichting onderzoeken naar PFAS in en rond zwemplas Merwelanden - 28 april 2025
- https://www.zuid-holland.nl/onderwerpen/water/zwemwater
- https://www.rivm.nl/publicaties/advieswaarden-pfas-in-zwemwater
