In delen van Dordrecht, Molenlanden, Sliedrecht en Papendrecht (zie kaart) is in slootwater PFAS aangetroffen boven de risicogrens voor irrigatiewater van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De gemeenten en waterschappen adviseren daarom binnen dit gebied geen slootwater te gebruiken voor het beregenen van eetbare gewassen. Dit advies is bedoeld om gezondheidsrisico’s te voorkomen.
Advies uitgebreid naar groter gebied
De nieuwe meetgegevens zijn afkomstig van stichting Moestuinherstel. De stichting bemonstert moestuinen en oppervlaktewater als onderdeel van het herstelprogramma van moestuinen. De resultaten zijn gedeeld met de waterschappen, gemeenten, omgevingsdienst OZHZ en GGD ZHZ. De recente metingen brengen de verontreiniging in slootwater binnen de vier gemeenten beter in beeld t.o.v. in 2022 en de gemeten concentraties zijn soms hoger dan in 2022. Naar aanleiding van het moestuinonderzoek in 2022 gold al het advies om geen slootwater te gebruiken voor het beregenen van eetbare gewassen onder meer in moestuinen.
Niet iedere sloot overschrijdt de risicogrens, maar op meerdere locaties zijn verhoogde waarden gemeten. Het advies geldt daarom uit voorzorg voor het hele gebied dat op de kaart is aangegeven. Klik hier voor een grotere kaart.
PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor chemische stoffen die nadelige gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van mens en milieu.
Wethouder Tanja de Jonge uit Dordrecht: "Dit is een zorgelijke constatering. Het laat zien hoe belangrijk het is dat we blijven meten, samenwerken en open delen wat we weten, zodat inwoners weten waar ze aan toe zijn en we mens en milieu kunnen beschermen. Tegelijk werken we aan concrete maatregelen: duidelijke gebruiksadviezen, oplossingen voor moestuinders en het aanspreken van vervuilers. Via onze VNG-motie ‘Op weg naar een PFAS-vrije samenleving’ dringen we ook aan op samenwerking om duurzame saneringsmethoden te ontwikkelen."
PFOA grootste aandeel in gemeten PFAS
In de PFAS-verontreiniging is vooral de stof PFOA aanwezig: ongeveer 95 procent van de gemeten PFAS-concentraties in het gebied bestaat uit PFOA. Het is bekend dat deze stof in verhoogde concentraties in de bodem voorkomt in de regio door uitstoot in het verleden door de fabriek van DuPont/Chemours. PFOA kan vanuit de bodem in het grondwater terechtkomen, en vervolgens in het slootwater.
Aanpak en alternatief voor schoon water
Gemeenten en waterschappen waarschuwen inwoners om geen slootwater te gebruiken voor het besproeien van eetbare gewassen. Stichting Moestuinherstel heeft haar meetrapporten en gebruiksadviezen al gedeeld met de moestuinlocaties waar ze onderzoek heeft gedaan. De betrokken inwoners en volkstuinders zijn hierover rechtstreeks geïnformeerd.
De vier gemeenten sloten 28 juni 2024een intentieverklaring met Chemours. In het daarbij behorende Plan van Aanpak Moestuinherstel is afgesproken dat bij een PFOA-verontreiniging boven de risicogrenswaarde van 350 nanogram per liter in slootwater een afdoende maatregel wordt genomen – op kosten van Chemours - naast het geven van het gebruiksadvies. Dat betekent dat er een alternatief komt, zodat inwoners schoon water hebben om hun moestuingewassen te beregenen. Hiermee wordt actief gewerkt aan het beperken van de gevolgen van verontreiniging.
Daarnaast spreken de gemeenten Chemours aan op basis van het principe ‘de vervuiler betaalt’. De betrokken gemeenten geven hier al invulling aan via een gezamenlijke rechtszaak tegen Chemours om de geleden en toekomstige schade aan gemeentelijke eigendommen te verhalen.
Mogelijke gezondheidsrisico’s
Om gezondheidsrisico's te beperken geldt het advies om het slootwater niet te gebruiken. Sommige PFAS kunnen bij langdurige of hoge blootstelling schadelijk zijn voor de gezondheid. Volgens GGD Zuid-Holland Zuid kunnen PFAS bij langdurige en hoge inname onder andere het immuunsysteem verzwakken, de werking van de lever beïnvloeden, het cholesterol verhogen en de ontwikkeling van een ongeboren kind beïnvloeden. Ook is er een verband met een verhoogde kans op nier- en zaadbalkanker. Of er daadwerkelijk gezondheidsklachten ontstaan, hangt af van de hoeveelheid PFAS en duur van de blootstelling.
Vragen over PFAS en gezondheid
Heeft u vragen over PFAS en de gezondheid, dan kunt u contact opnemen met GGD Zuid-Holland Zuid via mmk@ggdzhz.nl of 078 – 770 8500. Heeft u klachten of zorgen over uw eigen gezondheid? Neem dan contact op met uw huisarts.
Vragen over uw moestuin
Heeft u vragen over eten uit uw moestuin? Op de website moestuinherstel.nl vindt u meer informatie.
Algemene adviezen voor zwemmen en vissen
In heel Nederland gelden de volgende gezondheidsadviezen: zwem alleen in officiële zwemwateren. Tijdens het zwemseizoen (1 mei t/m 30 september) controleert de provincie hier de waterkwaliteit. Buiten deze locaties of het seizoen kan zwemmen gezondheidsrisico’s geven; check voor u gaat zwemmen de actuele waterkwaliteit via www.zwemwater.nl .
Daarnaast adviseert het Voedingscentrum al lange tijd om geen vis uit binnenwater te eten, omdat deze schadelijke stoffen kan bevatten; dit geldt in heel Nederland en staat los van PFAS.
Relevante links:
